غربی‌زدایی سینما؛ لزوم بازاندیشی در شیوه‌های اندیشیدن، نظریه‌پردازی و فیلم‌سازی غیرغربی (با تأکید بر سینمای عباس کیارستمی)*

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشگاه هنر اصفهان، ایران

2 استادیار گروه سینما، دانشگاه هنر، تهران، ایران

3 دانشیار گروه پژوهش هنر، دانشگاه هنر اصفهان، ایران

4 کارشناس ارشد علوم ارتباطات اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، ایران

چکیده

در دهۀ پنجاه میلادی، فیلم‌های متمایز غیرغربی، توجه بسیاری از مردم جهان را به خود جلب کرد. ازآن‌پس، رویکردهای مطالعاتی متفاوتی برای شناخت و تحلیل این فیلم‌ها و نیز مقاومت در برابر سینمای غرب به وجود آمد، ازجمله می‌توان به «سینمای سوم»[1]، «سینمای دیاسپوریک»[2]، «سینمای پسااستعماری»[3]، «نظریۀ امپریالیسم رسانه‌ای»[4] و... اشاره کرد. نگارندگان معتقدند این رهیافت‌ها در طی زمان، با توجه به تغییرات سیاسی، اقتصادی، ارتباطی به‌خصوص بالا رفتن سواد رسانه‌ای[5]، ایجاد و گسترش شبکه‌های توزیع رسانه‌ای و... دیگر آن کارآمدی سابق را ندارند. در این مقاله کوشش شده با مرور و کنکاش در این رویکردها، آن‌ها را نقد، و با بررسی وضع موجود در جریان‌های مختلف مطالعات سینمایی، لزوم بازاندیشی در این رویکردها را تبیین کنیم. در این پژوهش نظری، که با روش مونتاژ و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای صورت گرفته، در پی آنیم که لزوم عبور از دوقطبی رایج غرب/دیگری[6] را که مبنای نظری جریان‌های پیشین مقاومت در برابر غرب در طول تاریخ سینما است، یادآوری کنیم و نشان دهیم غربی‌زدایی مطالعات فیلم[7] به‌عنوان روشی نوخاسته برای مقاومت در برابر سینمای غرب چگونه هدف خود را مرکززدایی[8] از غرب قرار داده است نه طرد غرب یا جابه‌جایی مرکزها. با غربی‌زدایی مطالعات فیلم درمی‌یابیم سینمای غرب نیز سینمایی است در کنار سینماهای دیگر که هویت و ارزش دارد و در دنیای چندکانونی و چندفرهنگی حاضر می‌تواند حضوری زایا، پویا و عادلانه داشته باشد. نظریه‌پردازان معاصر فیلم قبل از نقد و تحلیل هر فیلم لازم است زمینۀ فرهنگی آن را بشناسند تا بتوانند به درک نزدیکی از هویت خاص آن نائل آیند. در این پژوهش سینمای عباس کیارستمی از منظر غربی‌زدایی بررسی شده است. کیارستمی با تکنیک‌هایی همچون کندی ریتم، نماهای طولانی، استفادۀ حداقلی از موسیقی و دیگر تکنیک‌ها، توانسته است تفاوت فیلم‌های خود را با فیلم‌های غربی به رخ بکشد؛ همچنین با الهام شعر ایرانی (کهن و معاصر)، نمایش‌های آیینی (همچون تعزیه)، و دیگر آثار فرهنگی ایرانی اسلامی، توانسته است به سینمایی دست یابد که هدفش، برخلاف سینمای رایج که سرگرمی است، وادار کردن مخاطب به اندیشیدن است.

* این مقاله مستخرج از پایان‌نامه دکتری سید عماد حسینی با عنوان «رهیافت غیرغربی به مطالعات فیلم» در دانشگاه هنر اصفهان است.

[1] Third Cinema


[2] Diasporia cinema


[3] Post colonialism cinema


[4] Media imperialism theory


[5] Media literacy


[6] West/Other


[7] De-Westernizing Film Studies


[8] Decentralization

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The De-westernizing of cinema; re-thinking in thinking, theorizing, and non-western film making methods

نویسندگان [English]

  • Seyyed Emad Hosseini 1
  • Seyyed Emad Hosseini 2
  • marzieh piravi vanak 3
  • sanaa shayan 4
1 Ph.D. Student of Art research, Art University of Isfahan, Iran
2 Faculty of Cinema and Theater, University of Art, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Faculty of Art Research, Art University of Isfahan, Iran
4 MSc in Social Communication Science, Allameh Tabataba'i University, Thehran, Iran
چکیده [English]

Many scholars believed that the current cinema studies has reduced to a simplistic cultural critique. But at now we have a great legacy of the works in the cultural and cinematic studies outside of the western main tendency , without have attracted any necessary and appropriateattention towards their nature and identity. This unfair neglecting mentioned above reminded to us the necessity for renewed focus and attention thecurrent cinematic resistance flows against the western mainstream. In the recent years, the de-westernizing of film studies approach as a novel method for standing towards the western cinematic hegemony, have taken into consideration from many of the world cinematic theorists and thinkers. The De-westernizing approach nowise means the complete denial, negation and rejection of the western cinematic`s forms, genres, products, thought, critics or even the ideological aspects of them, but simultaneously with respecting and regards to the values of the classic cinema studies(of the west), warns to the need of moving beyond the west mainstream and refused from the prevalent and common dichotomy of West/Other This article that is based on analytical-descriptive method and was conducted by using of library resources, seeking to illustrated how the de-westernizing approach as a new and novel method defined its targeting and purpose as the decentralization from the west, and not excommunication of the west or relocation of the central signifiers and the focuses.

کلیدواژه‌ها [English]

  • cinema
  • media literacy
  • west
  • de-westernizing of film studies
  • decentralization

-        آوینی، سید محمد. (1373). مرتضی و ما. تهران: کانون فرهنگی هنر ایثارگران.

-        آوینی، سید مرتضی. (1377 الف). آینۀ جادو (جلد اول). تهران: نشر ساقی. (کتاب اصلی در سال 1370 توسط انتشارات برگ منتشرشده است.)

-        آوینی، سید مرتضی. (1377 ب). آینۀ جادو (جلد دوم). تهران: نشر ساقی.

-        استم، رابرت. (1389). مقدمه‌ای بر نظریۀ فیلم. ترجمۀ احسان نوروزی. تهران: سورۀ مهر.

-        ایلدیریم، حسنعلی. (1395). گفت‌وگوی سید عماد حسینی و سناء شایان با حسنعلی ایلدیریم. فایل 1.

-        بدیو، ٱلن. (1395). سینما به‌مثابۀ تجربۀ فلسفی. ترجمه محمد زرینه. بازیابی شده در /سینما-به‌مثابه-تجربه-فلسفی/http://tajrishcircle.org در تاریخ 20 تیر 1396.

-        بهشتی، سید محمد. (1395). «بهجا آوردن سرزمین؛ یکی از اصول ایرانشهری». اندیشۀ ایرانشهر. پژوهش چاپ‌نشده.

-        تاجیک، محمدرضا (1377). «متن، وانموده و تحلیل گفتمان» در گفتمان. فصل‌نامۀ سیاسی اجتماعی، تهران، شماره صفر، بهار 1377.

-        جاهد، پرویز. (1395). کیارستمی، درخت تنومند سینمای ایران بود. بازیابی شده در

http://fa.euronews.com/2016/07/06/abbas-kiarostami-life-of-artist در تاریخ 30 فروردین 1396.

-        ثمینی، نغمه. (1382). جستارهایی در باب فرهنگ و هنر: تأثیر ساختار نمایش دینی بر سینمای ایران. بیناب ؟؟؟؟؟؟(سورۀ مهر)، شمارۀ 2، مرداد و شهریور 1382، صفحات 192 تا 205.

-        چلیکجان، پیامی. (1395). گفت‌وگوی سید عماد حسینی و سناء شایان با پیامی چلیکجان. فایل 2.

-         خانیکی، هادی. (1380). گفت‌وگوی تمدن‌ها و ارتباطات بین‌المللی. پایان‌نامۀ دکتری علوم ارتباطات اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی.

-         عیدی زاده، حسین. (1395). چرا عاشق کیارستمی هستیم؟. بازیابی شده در

http://www.bartarinha.ir/fa/news/ چرا-عاشق-کیارستمی-هستیم-1

در تاریخ 10 اردیبهشت 1396.

-        فزونی، بابک. (1395). بررسی بزرگی و محدودیت‌های سینمای عباس کیارستمی. ترجمۀ سید محمد آوینی. دوماهنامۀ شیوه، شمارۀ اول، دی و بهمن 1395، صفحات 8 تا 23.

-        کاریر، ژان کلود. (1393). مقدمۀ کتاب کیارستمی و درس‌هایی از سینما. نوشتۀ محمود رضا ثانی. تهران: نشر معین.

-        کوروساوا، آکیرا. اسکورسیزی، مارتین. (1395). کوروساوا و اسکورسیزی درباره کیارستمی چه نظری داشتند؟. بازیابی شده در http://www.ana.ir/news/120138 در تاریخ 2 اردیبهشت 1396.

-        کیارستمی، عباس. (1395). سر کلاس با عباس کیارستمی. جمع‌آوری پال کرونین، ترجمۀ سهراب مهدوی. تهران: انتشارات نظر.

-        کیارستمی، عباس. (1396). بازیابی شده در https://t.me/cinkiarostami در تاریخ 20 خرداد 1396.

گدار، ژان لوک. (1395). سینما با کیارستمی پایان می‌یابد. بازیابی شده در:

http://www.hamshahrionline.ir/details/339121/cinema/iraniancinema

دسترسی در 25 فروردین 1396.

-        محمدکاشی، صابره. (1384). بررسی تطبیقی مؤلفه‌های زیبایی‌شناسی در هنر سنتی و ویژگی‌های سینمای کیارستمی. کتاب ماه هنر، بهمن و اسفند 1384، صفحات 48 تا 61.

-        نجفی، صالح. (1387). آن‌ها که فریب نخوردند. روزنامۀ کارگزاران. تاریخ: 16/6/1387. صفحه 12.

Akomfrah, john. (2012). De-Westernizing as double move: Rutledge.-

American Cinema (Vol. 1, pp. 62-70). Detroit: Wayne University Press.

-          Armes, R. (1987). Third World Filmmaking and the West, Berkeley, Calif.: University of California Press.

-          Brown, willam. (2014). complexity and simplicity in inception and five dedicated to ozu. Routledge: Taylor & Francis Group:125-139.

-          Burch, N. (1979). To the Distant Observer: Form and Meaning in Japanese Cinema, Berkeley, Calif.: University of California Press.

-          Chanan, M. (1985). The Cuban Image, London: BFI Publishing.

- Dabashi, Hamid. (2001). Close Up Iranian Cinema: Past, Present and Future, London and New York: Verso.

Dennison, S. and Lim, S. H. (eds.) (2006). Remapping World Cinema: Identity, Culture and Politics in Film, London and New York: Wallflower Press.

Durovicova, N. and Newman, K. E. (eds.) (2009). World Cinemas, Transnational Perspectives, London and New York: Routledge.

Ezra, E. and Rowden, T. (eds.) (2006). Transnational Cinema: The Film Reader, London and New York: Routledge.

Fusco, C. (ed.) (1987). Reviewing Histories: Selections from New Latin American Cinema, New York: Hallwells.

Fusco, coco. (2012). There is no entirely non-Western place left De-Westernizing the moving image: Rutledge

Gabriel, T. H. (1982). Third Cinema in the Third World, Ann Arbor, Mich.: UMI Press.

Gabriel, T. H. (1989). Third Cinema as Guardian of Popular Memory: Towards a Third Aesthetics, in J. Pines and P. Willemen (eds.), Qyestions of Third Cinema, London: BFI Publishing, pp. 53-64.

Hamid, Nassia. (1997). ‘Near and Far’, Sight and Sound, 2 (February), pp. 22–24.

Hardt, M. and Negri, A. (2000) Empire, Cambridge, Mass.: Harvard University Press.

Johnson, R. and Stam, R. (eds.) (1982). Brazilian Cinema, East Brunswick, NJ: Associated University Presses.

Maty Bâ, saer and Higbee, will. (2012). De-westernizing Film Studies: Rutledge

Nagib, L., Perriam, C., and Dudrah, R. (eds.) (2012) Theorizing World Cinema, London and New York: I. B. Tauris.

Nancy, J.-L. (2000) Being Singular Plural, trans. by R. D. Richardson and A. E. O'Byrne, Palo Alto, Calif.: Stanford University Press.

Pfaff, F. (1984) The Cinema of Ousmane Sembene: A Pioneer of African Film, Westport, Conn.: Greenwood Press.

Said, E.W. (1995) Orientalism: Western Concepts of the Orient, 2nd edn, London: Penguin Books.

Sanjinés, J. (1997). Problems of Form and Content in Revolutionary Cinema. In M. Martin (Ed.), New Latin

Shohat, E. and Stam, R. (1994). Unthinking Eurocentrism: Multiculturalism and the Media, London and New York: Routledge.

Srinivas, Srikanth. (2011). The Invisible Man of Indian Cinema. India: Mumbai. Pp 11-15

Stoneman, rod. (2012). isn’t it strange that 'world' means everything outside the West: Rutledge.

Willemen (eds.) (1982). Qyestions of Third Cinema, London: BFI Publishing, pp. 53-64.